دایره المعارف قرآن - انتشارات بریل - Encylopedia Of Quran

شناسنامه دایره المعارف قرآن - انتشارات بریل - Encylopedia Of Quran

فهرست مقالات دایره المعارف قرآن - انتشارات بریل - Encylopedia Of Quran

فهرست انتخابی مقالات دائرة‏المعارف قرآن
به ترتیب الفبایى عناوین مقالات جلد 1-5

جلد اوّل

سقط جنین - Abortion. 2001, vol. 1, pp. 2-3.
ابراهیم - Abraham. 2001, vol. 1, pp. 5-11.
نسخ - Abrogation. 2001, vol. 1, pp. 11-19.
بعدازظهر - Afternoon. 2001, vol. 1, pp. 35-36.
فرقه احمدیه (قادیانیه) - Ah¤madiyya. 2001, vol. 1, pp. 50-51.
هوا و باد - Air and wind. 2001, vol. 1, pp. 51-55.
اسکندر - Alexander. 2001, vol. 1, pp. 61-62.
طلسم و تعویذ - Amulets. 2001, vol. 1, pp. 77-79.
آناتومى انسان - Anatomy. 2001, vol. 1, pp. 79-84.
حیوانات - Animal life. 2001, vol. 1, pp. 93-102.
ملاحم و آخرالزمان - Apocalypse. 2001, vol. 1, pp. 111-114.
ارتداد - Apostasy. 2001, vol. 1, pp. 119-122.
کوه آرارات - Ararat. 2001, vol. 1, pp. 146-147.
سرخرگ و سیاهرگ - Artery and vein. 2001, vol. 1, pp. 175-176.
بیولوژى در خلقت و مراحل حیات - Biology as the creation and stages of life. 2001, vol. 1, pp. 229-232.
کنترل موالید - Birth control. 2001, vol. 1, pp. 234-235.
تولد- Birth. 2001, vol. 1, pp. 233-234.
خون و لخته خون- Blood and blood clut. 2001, vol. 1, pp. 237-238.
تقویم- Calendar. 2001, vol. 1, pp. 272-273.
خاک (طین، صلصال، فخّار)- Clay. 2001, vol. 1, pp. 340-341.
طهارت و وضو- Cleanliness and ablution. 2001, vol. 1, pp. 341-344.
مولى، موالى و ولایت- Clients and clientage. 2001, vol. 1, pp. 344-346.
جامعه و اجتماع- Community and society in the Qur'a¦n. 2001, vol. 1, pp. 367-386.
کیهان شناسى- Cosmology. 2001, vol. 1, pp. 440-458.
خلقت- Creation. 2001, vol. 1, pp. 472-480.
تصلیب یا عدم تصلیب عیسى- Crucifixion. 2001, vol. 1, pp. 487-489.
شب و روز- Day and night. 2001, vol. 1, pp. 497-498.
اوقات روز- Day, times of. 2001, vol. 1, pp. 499-504.
تقیه- Dissimulation. 2001, vol. 1, pp. 540-542.

جلد دوم

گوش ها (آذان)- Ears. 2002, vol. 2, pp. 1-2.
زمین- Earth. 2002, vol. 2, pp. 2-5.
اقتصاد و مفاهیم اقتصادى- Economics. 2002, vol. 2, pp. 5-10.
الیاس- Elijah. 2002, vol. 2, pp. 12-13.
الیسع- Elisha. 2002, vol. 2, p. 14.
مهاجرون و انصار- Emigrants and helphers. 2002, vol. 2, pp. 14-18.
هجرت- Emigration. 2002, vol. 2, pp. 18-23.
آخرت شناسى و معاد- Escathology. 2002, vol. 2, pp. 44-54.
عِشاء و عشىّ- Evening. 2002, vol. 2, pp. 79-80.
چشم ها (أعیُن)- Eyes. 2002, vol. 2, pp. 153-154.
اهل البیتِ پیامبر- Family of the Prophet. 2002, vol. 2, pp. 176-177.
اطعمه و اشربه (خوردنى ها و آشامیدنى ها)- Food and drink. 2002, vol. 2, pp. 216-223.
پیشگویى و پیش بینى- Foretelling in the Qur'a¦n. 2002, vol. 2, pp. 237-242.
دوران شیرخوارگى کودک- Fosterage. 2002, vol. 2, pp. 266-267.
جنس (مذکّر و مؤنّث)- Gender. 2002, vol. 2, pp. 288-292.
جغرافى- Geography. 2002, vol. 2, pp. 293-313.
قرآن و علم نحو- Grammar and the Qur'a¦n. 2002, vol. 2, pp. 345-369.
حدیث و قرآن- H¤adث¦th and the Qur'a¦n. 2002, vol. 2, pp. 376-397.
حفصه، دختر عمر و قرآن- H¤afs¤a. 2002, vol. 2, pp. 397-398.
واژه و اصطلاح "حنیف"- H¤anث¦f. 2002, vol. 2, pp. 402-404.
شنوایى (سمع) و ناشنوایى (صمّ)- Hearing and deafness. 2002, vol. 2, pp. 405-406.
قلب- Heart. 2002, vol. 2, pp. 406-410.
سماء و سماوات- Heaven and sky. 2002, vol. 2, pp. 410-412.
ارتداد (الحاد، زندقه، بدعت)- Heresy. 2002, vol. 2, pp. 420-423.
قرآن و تاریخ- History and the Qur'a¦n. 2002, vol. 2, pp. 428-442.
لواط (همجنس گرایى)- Homosexuality. 2002, vol. 2, pp. 444-445.
عسل- Honey. 2002, vol. 2, pp. 445-447.
طنز و مزاح- Humor. 2002, vol. 2, pp. 464-465.
شمایل شکنى (ضدّیت با شمایل)- Iconoclasm. 2002, vol. 2, pp. 473-475.
سلامتى و بیمارى (مرض)- Illness and Health. 2002, vol. 2, pp. 501-502.
إمام- Ima¦m. 2002, vol. 2, pp. 503-504.
عصمت و مصونیّت از گناه- Impeccability. 2002, vol. 2, pp. 505-507.
آموزگاران پیامبر از نظر مشرکان- Informants. 2002, vol. 2, pp. 512-518.
جنون (جِنَّة) و مَجنون- Insanity. 2002, vol. 2, pp. 539-541.
شفاعت- Intercession. 2002, vol. 2, pp. 551-555.
عراق- Iraq. 2002, vol. 2, pp. 559-561.
اسماعیل- Ishmael. 2002, vol. 2, pp. 563-565.
اسلام- Islam. 2002, vol. 2, pp. 565-570.

جلد سوم

عیسى- Jesus. 2003, vol. 3, pp. 7-21.
یهود و یهودیت- Jews and Judaism. 2003, vol. 3, pp. 21-34.
جهاد- Jiha¦d. 2003, vol. 3, pp. 35-43.
جنّ- Jinn. 2003, vol. 3, pp. 43-50.
خوارج و قرآن- Kha¦rijث¦s. 2003, vol. 3, pp. 84-90.
رضاعة و ارضاع- Lactation. 2003, vol. 3, pp. 106-107.
سراج و مصباح- Lamp. 2003, vol. 3, pp. 107-108.
سبک و زبان قرآن- Language and style of the Qur'a¦n. 2003, vol. 3, pp. 109-135.
قرآن هاى مخطوط- Manuscripts of the Qur'a¦n. 2003, vol. 3, pp. 254-275.
بازارها (اسواق)- Markets. 2003, vol. 3, pp. 275-276.
نکاح و طلاق- Marriage and divorce. 2003, vol. 3, pp. 276-281.
شهادت و شهیدان- Martyrs. 2003, vol. 3, pp. 281-287.
عجایب القرآن- Marvels. 2003, vol. 3, pp. 287-288.
تأثیر قرآن بر وجوه مختلف فرهنگ مادّى بشر- Material culture and the Qur'a¦n. 2003, vol. 3, pp. 296-330.
رسانه ها و قرآن- Media and the Qur'a¦n. 2003, vol. 3, pp. 341-349.
طبّ و قرآن- Medicine and the Qur'a¦n. 2003, vol. 3, pp. 349-367.
حیض و محیض- Menstruation. 2003, vol. 3, pp. 375-377.
پول- Money. 2003, vol. 3, pp. 408-409.
ماه ها (شهور)- Months. 2003, vol. 3, pp. 409-414.
ماه (قمر)- Moon. 2003, vol. 3, pp. 414-416.
صبح- Morning. 2003, vol. 3, pp. 416-419.
حروف مقطعه- Mysterious letters. 2003, vol. 3, pp. 471-477.
اسطوره ها و قصه ها- Myths and legends in the Qur'a¦n. 2003, vol. 3, pp. 477-497.
نقل ها و قصه هاى قرآن- Narratives. 2003, vol. 3, pp. 516-528.
ظُهر- Noon. 2003, vol. 3, pp. 545-548.
عدد و شمارش- Numbers and enumeration. 2003, vol. 3, pp. 549-554.
عددشناسى- Numerology. 2003, vol. 3, pp. 554-555.
قرآن و شواهد سکه شناختى- Numismatics. 2003, vol. 3, pp. 555-560.

جلد چهارم

معارضة القرآن- Parody of the Qur'a¦n. 2004, vol. 4, pp. 22-24.
اهل البیت- People of the House. 2004, vol. 4, pp. 48-53.
قرآن و ادبیات فارسى- Persian literature and the Qur'a¦n. 2004, vol. 4, pp. 55-66.
قرآن و فلسفه- Philosophy and the Qur'a¦n. 2004, vol. 4, pp. 68-90.
بلایا و آیات خداوند براى فرعونیان- Plagues. 2004, vol. 4, pp. 105-106.
کواکب و نجوم (ستارگان و سیارات)- Planets and stars. 2004, vol. 4, pp. 106-109.
قرآن و دانش سیاست- Politics and the Qur'a¦n. 2004, vol. 4, pp. 125-151.
خراج، مالیات و جزیه- Poll tax. 2004, vol. 4, pp. 151-155.
قرآن پژوهى غرب در عَصر پساروشنگرى- Post-enlightenment academic study of the Qur'a¦n. 2004, vol. 4, pp. 187-208.
مطالعات قرآنى در غرب تا سال 1800 میلادى- Pre-1800 preoccupations of Qur'a¦nic studies. 2004, vol. 4, pp. 235-253.
تاریخچه چاپ هاى مختلف قرآن- Printing of the Qur'a¦n. 2004, vol. 4, pp. 264-276.
مقدس و نامقدس (مذهبى و ضدمذهب)- Profane and sacred. 2004, vol. 4, pp. 278-284.
محارم ازدواج- Prohibited degrees. 2004, vol. 4, pp. 284-286.
دارایى، مال و ملکیّت- Property. 2004, vol. 4, pp. 287-289.
قبله- Qibla. 2004, vol. 4, pp. 325-328.
رمضان- Ramad¤a¦n. 2004, vol. 4, pp. 338-348.
قرآن و تکثرگرایى دینى- Religious pluralism and the Qur'a¦n. 2004, vol. 4, pp. 398-419.
رستاخیز (بَعث، قیامت)- Resurrection. 2004, vol. 4, pp. 434-435.
تصحیح و تبدیل (تغییر و تحریف) قرآن- Revision and alteration. 2004, vol. 4, pp. 448-451.
طهارت- Ritual purity. 2004, vol. 4, pp. 498-508.
سبت (شنبه)- Sabbath. 2004, vol. 4, pp. 510-511.
صابئین- Sabians. 2004, vol. 4, pp. 511-513.
آیات شیطانى- Satanic Verses. 2004, vol. 4, pp. 531-536.
فصل ها- Seasons. 2004, vol. 4, pp. 571-572.
اسرار و رموز قرآن- Secrets. 2004, vol. 4, pp. 572-573.
سمع و بصر (شنوایى و بینایى)- Seeing and hearing. 2004, vol. 4, pp. 573-576.
سکس و احکام جنسیت- Sex and sexuality. 2004, vol. 4, pp. 580-585.
واژه شیعه/ شیَع- Shث¦`a. 2004, vol. 4, pp. 591-592.
شیعه و قرآن- Shث¦`ism and the Qur'a¦n. 2004, vol. 4, pp. 593-604.

جلد پنجم

سیره نبوى و قرآن - Sث¦ra and the Qur'a¦n. 2005, vol. 5, pp. 29-51.
ستاره شِعرى - Sirius. 2005, vol. 5, pp. 51-53.
برده (رقبة، عبد، اِماء، ملک یمین) و برده دارى- Slaves and slavery. 2005, vol. 5, pp. 56-60.
دود (دخان، یَحموم)- Smoke. 2005, vol. 5, pp. 64-65.
قرآن و علوم اجتماعى- Social sciences and the Qur'a¦n. 2005, vol. 5, pp. 65-76.
قرآن و ادیان پیش از اسلام در جزیرة العرب- South Arabia, religions in pre-Islamic. 2005, vol. 5, pp. 84-94.
قرآن و ادبیات آسیاى جنوب شرقى- South Asian literature and the Qur'a¦n. 2005, vol. 5, pp. 94-98.
ادبیات قرآنى آسیاى جنوب شرقى- Southeast Asian Qur'a¦nic Literature. 2005, vol. 5, pp. 98-102.
روابط فضایى- Spatial relations. 2005, vol. 5, pp. 104-108.
موجودات غیرمادى (شیطان، غول، فرشته، جنّ)- Spiritual beings. 2005, vol. 5, pp. 117-121.
سنگسار (رجم)- Stoning. 2005, vol. 5, pp. 129-130.
قرآن و تصوّف- S¤u¦fism and the Qur'a¦n. 2005, vol. 5, pp. 137-159.
خورشید- Sun. 2005, vol. 5, pp. 162-163.
تصویرپردازى نمادین- Symbolic imagery. 2005, vol. 5, pp. 180-184.
مالیات (زکات، خراج، جزیه) - Taxation. 2005, vol. 5, pp. 192-200.
نقد و بررسى متنى قرآن -Textual criticism of the Qur'a¦n. 2005, vol. 5, pp. 237-252.
زمان- Time. 2005, vol. 5, pp. 278-290.
تسامح و اکراه از منظر قرآن -Tolerance and coercion. 2005, vol. 5, pp. 290-294.
ابزارهاى مطالعه علمى قرآن -Tools for scholarly study of the Qur'a¦n. 2005, vol. 5, pp. 294-300.
سنت و عادت اقوام از منظر قرآن -Tradition and custom. 2005, vol. 5, pp. 316-318.
معرفى علوم قرآن سنتى و شاخه هاى آن- Traditional disciplines of Qur'a¦nic studies. 2005, vol. 5, pp. 318-339.
گذرا بودن و فناى این جهان از منظر قرآن- Transitoriness. 2005, vol. 5, pp. 339-340.
ترجمه قرآن- Translation of the Qur'a¦n. 2005, vol. 5, pp. 340-358.
تثلیث- Trinity. 2005, vol. 5, pp. 368-372.
قرآن و ادبیات ترکى- Turkish literature and the Qur'a¦n. 2005, vol. 5, pp. 390-395.
وحدت و یکپارچگى متن قرآن- Unity of the text of the Qur'a¦n. 2005, vol. 5, pp. 405-406.
ربا- Usury. 2005, vol. 5, pp. 406-408.
حجاب- Veil. 2005, vol. 5, pp. 412-416.
خشونت از منظر قرآن- Violence. 2005, vol. 5, pp. 432-433.
وهّابیّت و قرآن- Wahhabism and the Qur'a¦n. 2005, vol. 5, pp. 452-453.
آب- Water. 2005, vol. 5, pp. 461-466.
آب و هوا (اتمسفر و جوّ)- Weather. 2005, vol. 5, pp. 470-471.
شراب (خمر)- Wine. 2005, vol. 5, pp. 481-483.
رحم (زهدان، ارحام)- Womb. 2005, vol. 5, pp. 422-423.
زنان و قرآن- Women and the Qur'a¦n. 2005, vol. 5, pp. 523-540.
دنیا (عالم، دنیا، آخرت، ارض، سماوات و ارض)- World. 2005, vol. 5, pp. 551-554.
سال (عام)- Year. 2005, vol. 5, pp. 560-561.

درباره انتشارات بریل

انتشارات بریل یک شرکت نشر کتاب‌های علمی و دانشگاهی در شهر لایدن هلند است. این شرکت در سال ۱۶۸۳ تاسیس شد و از آن زمان کتاب‌های نفیس و مهمی را در زمینه‌های علوم انسانی و تاریخ منتشر کرده است. دانشنامه اسلام از جمله انتشارات این موسسه است.

کالا
شماره کالا: 
2054
هزینه: 
15000
تعداد: 
یک CD
توضیحات: 
شامل تمام 5 جلد و تمام مقالات دایره‏المعارف قرآن

دایره‌المعارف‌ قرآن به انگلیسی

نخستین مجلد از «دایره‌المعارف قرآن» از سوی انتشارات بریل در لیدن (هلند) در سال میلادی منتشر شد. این اثر که تقریباً با دو سال تأخیر انتشار می‌یابد، دارای پنج جلد و هزار مدخل است و جلد نخست آن حاوی مقالات حرف A تا D است. سرویراستار این ‌دایره‌المعارف‌ خانم ‌جین ‌دمن ‌مک ‌اولیف‌ استاد دانشگاه ‌جرج ‌تاون ‌(آمریکا) است ‌که ‌چهار تن ‌از معروف‌ترین ‌قرآن ‌پژوهان ‌و اسلام ‌شناسان ‌غربی ‌وی ‌را در این ‌راه ‌یاری ‌می‌کنند.

این چهار تن عبارتند از: کلود ژیلیو، از دانشگاه اکس آن پروانس (فرانسه )؛ ویلیام گراهام از دانشگاه‌هاروارد (آمریکا)؛ و داد قاضی از دانشگاه شیکاگو (آمریکا)؛ اندرو ریپین از دانشگاه ویکتوریا (کانادا). همچنین هیأت مشاوران ارشد در این دایره‌المعارف عبارتند از: نصرحامد ابوزید از دانشگاه لیدن (هلند)؛ محمد ارکون از دانشگاه سوربن (فرانسه )؛ گرهارد بورینگ از دانشگاه ییل (آمریکا)؛ جرالد‌هاوتینگ از دانشگاه لندن (انگلستان )؛ فرد لیمهاوس از دانشگاه گرونینگن (هلند)؛ آنگلیکا نیورت از دانشگاه برلین (آلمان ).

هر یک از مقالات کوتاه یا بلند این دایره‌المعارف، نوشته یکی از محققان مسلمان یا غیر مسلمان است که در دانشگاه‌های اروپا، کانادا، آمریکا و نیز برخی کشورهای اسلامی به تدریس و تحقیق در زمینه مطالعات قرآنی اشتغال دارد. در این جلد نخست‌ از دایره‌المعارف‌، مؤلفان ‌مسلمانی‌ چون‌ نصر ابوزید (مصری‌)، محمدعلی ‌امیر معزی‌ (ایرانی‌)، محمد ارکون ‌(الجزایری‌)، وائل‌ حلّاق ‌(فلسطینی‌)، مستنصر میر (پاکستانی‌)، عبدالعزیز ساشادنیا (تانزانیایی‌) و محسن ‌ذاکری ‌(ایرانی‌) به ‌تألیف‌ مقاله ‌پرداخته‌اند. همچنین ‌شماری ‌از قرآن ‌پژوهان ‌معروف ‌غربی ‌مانند هربرت ‌برگ‌، جان‌ برتن‌، هریبرت ‌بوسه‌، فردریک ‌دنی‌، هریبرت ‌آیزنشتاین‌، ریچارد مارتین‌،‌هارالد موتزکی‌، اندرو ریپین‌، اری‌ ربین‌، مایکل سلز و آلفورد ولچ، تألیف بخشی از مقالات جلد نخست این دایره‌المعارف را برعهده داشته‌اند.

طرح تدوین و انتشار دایره‌المعارف قرآن نخستین بار در سال در ملاقات میان خانم مک اولیف و آقای پری بیرمان از مسؤولان انتشارات بریل مطرح شده و بلافاصله پس از تأیید و قبول آن از سوی این انتشارات مهم، چهار تن از محققان قرآن پژوه غربی به نام‌های و داد قاضی، کلود ژیلیو، ویلیام گراهام و اندرو ریپین شورای ویراستاری این دایره‌المعارف را تشکیل داده‌اند. اینان با دعوت از معروف‌ترین نویسندگان و محققان قرآنی در دانشگاه‌های سراسر جهان کوشیده‌اند کتابی مرجع در مطالعات قرآنی امروزی فراهم آوردند که در این حوزه تخصصی، جدیدین اطلاعات و پژوهش‌ها را به خوانندگان و علاقه‌مندان ‌مباحث ‌قرآنی ‌ارائه ‌دهد. این ‌طرح ‌مشابه ‌با طرح‌ انتشار «دایره‌المعارف‌ اسلام‌» توسط ‌همین‌ ناشر در لیدن ‌(هلند) است‌ که‌ به ‌گونه‌ای ‌بسیار وسیع‌تر به ‌تمامی ‌مباحث‌ و مطالعات ‌اسلامی ‌می‌پردازد. با این‌ همه‌، نباید از یاد برد که ‌مقالات‌ «دایره‌المعارف‌ قرآن‌» همگی ‌صرفاً از منظری ‌قرآنی ‌و یا مرتبط ‌با قرآن ‌تألیف ‌می‌شوند، اما در «دایره‌المعارف ‌اسلام‌»، نگاه‌ مؤلفان‌ وسیع‌تر و کلی‌تر است ‌و به همین جهت بسیاری از مدخل‌های «دایره‌المعارف قرآن » در «دایره‌المعارف اسلام » وجود ندارند.

از آنجا که قصد سرویراستار و هیأت ویراستاری این دایره‌المعارف، تهیه دانشنامه ای جامع و مرجع در حوزه مطالعات قرآنی بوده است،اعتنای ایشان به مباحث قدیم و موضوعات جدید به یکسان است. بر این اساس، مدخل‌های این دایره‌المعارف بر دو گونه‌اند: گونه نخست که غالب مقالات را تشکیل می‌دهند، به معرفی شخصیت‌های مهم، مفاهیم، مکان‌ها، ارزش‌ها و حوادث مهمی می‌پردازند که مستقیماً در خود قرآن به آنها اشاره شده است و یا اموری هستند که اهمیت و ارتباط نزدیکی با متن قرآن دارند. نمونه آنها مقالات ابراهیم، ‌هارون، علی بن ابیطالب، کهف، ارتداد، تابوت عهد، عرفات تدفین، بدر، بسمله، نسخ و جز آن است. دسته دوم از مقالات این دایره‌المعارف به مباحث و موضوعات مهم در حوزه مطالعات قرآنی می‌پردازند. چند نمونه از این دسته مدخل‌ها عبارتند از: پژوهش‌های قرآن معاصر، قرآن و کامپیوتر، تقویم و قرآن، هنر و معماری، کنترل موالید، باستان شناسی و قرآن، به زبان و خط عربی. در این هر دو دسته مقالات، هم اطلاعات و منابع کهن اسلامی، و هم تحقیقات، نظریات و متون جدید قرآنی مد نظر بوده است.

در انتخاب و نام‌گذاری مدخل‌های این دایره‌المعارف شیوه‌ای رعایت شده است که در «دایره‌المعارف اسلام» سابقه ندارد. ویراستاران و هیأت علمی این دایره‌المعارف در نامگذاری مدخل‌ها، بنا را بر انگلیسی بودن واژه گذاشته‌اند و معروف‌ترین ‌اصطلاحات ‌و اسامی‌ اسلامی ‌را بر مبنای ‌تلفظ ‌عربیشان ‌آوانگاری نکرده‌اند، بلکه ‌همواره‌ کوشیده‌اند تا حد امکان ‌از معادل‌های ‌انگلیسی ‌و لاتین ‌متداول ‌در متون ‌و ادبیات‌ غربی ‌استفاده ‌کنند. مثلاً به ‌جای ‌نسخ‌ (Naskh)، از Abrogation و به ‌جای ‌تشبیه ‌(Tashbih) از Anthropomorphism و به ‌جای‌ جاهلیت‌ (Jahiliyya)، از ترکیب ‌Age of Ignorance استفاده ‌کرده‌اند. ایشان ‌حتی ‌اسامی‌ خاص‌ و اعلامی چون آدم، ابراهیم، ‌هارون، ‌هابیل، قابیل، یأجوج و مأجوج، داوود و مانند آن را همانند «دایره‌المعارف اسلامی» آوانگاری نمی‌کنند، بلکه بر مبنای ادبیات کتاب مقدس، معادل‌هایی انگلیسی چون David، Aaron، Abraham و... را به کار می‌برند. تنها یک استثنا موجود است و آن در مواردی است که یک اصطلاح یا اسم خاص مانند ذوالکفل معادلی در فرهنگ انگلیسی نداشته باشد که در اینجا مدخل (Dhu L-Kifl) را با آوانگاری عربی قرار داده‌اند. این روش هر چند برای غربیان مفهوم‌تر و مقبول‌تر است، این ایراد را دارد که از سیستم جامعی جهت ارجاع مدخل‌های هم معنا، بی‌بهره است.

کوتاهی و بلندی مقالات و به طور کلی، انتخاب برخی مدخل‌های این دایره‌المعارف، گاه مایه شگفتی ما مسلمانان در کشورهای اسلامی می‌شود. این از آن روست که معیار گزینش مدخل‌ها و کوتاهی و بلندی مقالات در این دانشنامه، فضای خاص مطالعات قرآنی در دانشگاه‌های غربی و علاقه و سلیقه ایشان است. برای مثال مقالات بسیار کوتاهی به ابوبکر، تابوت عهد، ابولهب اختصاص داده شده است و در عوض مدخل‌هایی مانند رنگ‌ها (Colrs)، حیات حیوانات (Animal Life)، نان (Bread) و آناتومی (Anatomy) در قرآن با تفصیل فراوانی تألیف شده‌اند. از همین منظر مدخل‌هایی در این دایره‌المعارف می‌یابیم که به هیچ وجه قرآنی نیستند، اما به دلیل اهمیت مذهبی و اجتماعی شان مورد توجه دست اندرکاران کتاب قرار گرفته‌اند. مثلاً فرقه‌های جدید التأسیسی چون بهاییه در ایران و احمدیه (قادیانیه) در هند از آن جهت ‌که ‌اعتقادات‌ خاصی‌ دربارة ‌متن ‌قرآن ‌دارند، هر یک‌ دارای ‌مقاله‌ای‌ در این‌ دایره‌المعارف‌ هستند. افزون ‌بر این ‌آمریکایی‌های ‌آفریقایی ‌(مسلمانان ‌سیاه ‌آمریکا که ‌نژاد آفریقایی ‌دارند) با عنوان‌African Americans مدخل ‌قرار گرفته‌اند و مقاله‌ای ‌دربارة ‌آن‌ها و قرآن ‌مخصوصشان ‌(TheHoly Koran of the Moorish Science Temple of America) تألیف ‌شده ‌است‌، چرا که ‌این‌ گروه‌ در میان فرقه‌های اسلامی موجود در کشورهای غیراسلامی‌، اعتقادات ‌خاصی ‌دربارة ‌اسلام ‌و همچنین ‌قرآنی ‌مخصوص ‌به‌ خود دارند. بنابراین ‌می‌توان‌ حدس ‌زد که ‌هر چند غربیان ‌و پژوهشگران‌ غیرمسلمان ‌شاید بتوانند از همه ‌مقالات ‌کوتاه ‌و بلند و غث ‌و سمین ‌در این ‌دایره‌المعارف ‌بهره ‌اطلاعاتی‌ کسب ‌کنند، اما برای ‌ما مسلمانان ‌در کشورهای ‌اسلامی ‌تنها آن‌ دسته ‌از این ‌مقالات‌ مفید و با اهمیت ‌است ‌که ‌یا موضوع ‌و مسأله‌ای‌ تازه ‌را معرفی ‌می‌کنند و یا مسائل ‌قدیمی ‌قرآنی ‌را همراه ‌با نظریات ‌و تحقیقات ‌جدید تحلیل ‌و بررسی ‌می‌کنند.

در پایان، ‌برخی‌ از مقالات‌ مهم ‌و خواندنی ‌از جلد نخست ‌این‌ دایره‌المعارف ‌را معرفی ‌می‌کنیم‌: 1- جمع ‌و تدوین ‌قرآن‌ (Collection of the Quran) نوشتة ‌جان ‌برتن‌، استاد بازنشسته ‌دانشگاه ‌سنت‌ اندروز (انگلستان‌)، وی ‌که‌ کتابی ‌با همین ‌عنوان ‌در سال ‌تألیف ‌کرده ‌است‌، معتقد به ‌جمع ‌قرآن ‌در زمان ‌حیات ‌خود پیامبر اکرم – صلی‌الله علیه و آله - است‌. جان ‌برتن ‌مقاله‌ مهم‌ دیگری ‌با عنوان ‌نسخ ‌(Abrogation) در همین‌ دایره‌المعارف ‌تألیف‌ کرده ‌است‌.

2. قرآن ‌و پژوهش‌های ‌انتقادی ‌معاصر (Contemporary Critical Practice and the Quran)، نوشتة ‌محمد ارکون‌، استاد دانشگاه‌ سوربن ‌(فرانسه‌). ترجمه‌ای ‌عربی ‌از این ‌مقاله ‌با عنوان‌ «القرآن ‌و الممارسات ‌النقدیه ‌المعاصره‌» در کتاب ‌زیر چاپ ‌شده ‌است‌: محمد ارکون ‌الفکر الاصولی ‌و استحاله ‌التأصیل‌: نحو تاریخ ‌آخر للفکر الاسلامی‌، ترجمة ‌هاشم ‌صالح‌، بیروت‌، دارالساقی‌، 1999، ص‌. این‌ مقاله ‌که‌ به ‌بررسی ‌مهم‌ترین ‌نگاشته‌ها و رهیافت‌های ‌چند دهه ‌اخیر در زمینة‌ قرآن ‌می‌پردازد، به ‌دلیل‌ توجه ‌غالب ‌مؤلّف ‌بر منابع ‌فرانسوی‌، از جامعیت ‌تام ‌و تمامی ‌برخوردار نیست‌، اما در میان‌ مقالات ‌بسیار اندک ‌از این ‌دست‌، اطلاعات ‌بیشتری ‌به‌ دست ‌می‌دهد.

3. جهان‌ شناسی‌ قرآن ‌(Cosmology)، نوشته‌ خانم‌ آنگلیکا نویورت‌، استاد دانشگاه ‌برلین ‌(آلمان‌). این ‌مقاله ‌دیدگاه قرآن ‌را درباره‌ انسان‌، جهان‌، افلاک‌، آسمان‌ها و زمین‌، جن ‌و انس‌ و زمان‌ و مکان ‌معرفی ‌می‌کند؛ اما بخش ‌اعظم ‌و پایانی‌ مقاله ‌به ‌بررسی‌ داستان ‌خلقت ‌آدم ‌از منظر قرآن ‌اختصاص‌ دارد و مؤلف ‌در این‌ بخش‌، آیات‌ 26 - 48 سورة‌ حجر، 71 - 85 سورة‌ ص‌، 61 - 65 سورة‌ اسراء، 115 - 123 سورة ‌طه‌، 10 - 34 سورة اعراف‌ و 28 - 39 سورة ‌بقره‌ را با یکدیگر مقایسه ‌می‌کند. این ‌آیات ‌همگی ‌داستان ‌خلقت ‌آدم ‌و حوا، وسوسه‌های شیطان ‌و هبوط ‌آدم‌ و حوا از بهشت ‌را به‌گونه‌های‌ مختلف ‌بازگو می‌کنند. این ‌مقاله‌ مباحث ‌مشترک ‌و مرتبطی‌ با مقاله ‌«خلقت‌» (Creation) دارد که ‌به‌ قلم ‌دنیل ‌کارل ‌پترسون‌ با تفصیل‌ فراوان ‌در هفده ستون ‌تألیف ‌شده ‌است‌.

4. قرآن ‌و تقویم ‌زمانی ‌(Chronology and the Quran)، نوشته‌ گرهارد بورینگ‌، استاد دانشگاه‌ ییل (آمریکا). این مقاله ‌بلند چهل ستونی ‌به‌ تحلیل ‌گزارش‌های ‌قرآن ‌از تقویم ‌زمانی‌ حوادث ‌می‌پردازد، اما بیشتر به ‌رویدادهای ‌مربوط ‌به‌ زمان‌ حیات ‌پیامبر توجه ‌دارد و به ‌دلیل ‌پرداختن ‌به‌ اموری‌ چون ‌حروف ‌مقطعه‌، مکی ‌و مدنی‌، تشریع ‌نماز و مانند آن ‌بیشتر به‌ تقویم‌ خود قرآن ‌نزدیک ‌است‌. در بخشی ‌از این‌ مقاله ‌مروری ‌نسبتاً کامل ‌بر پژوهش‌های‌ تاریخی ‌انتقادی ‌مستشرقان ‌درباره ‌این‌ موضوع ‌آمده ‌است‌.

5. حیات ‌حیوانات ‌در قرآن ‌(Animal Life)، نوشته ‌هریبرت ‌آیزنشتاین‌، استاد دانشگاه‌ وین‌ (اتریش‌). شش‌ سوره‌ قرآن ‌کریم ‌به ‌نام‌ حیوانات ‌است ‌و در بیش ‌از دویست ‌جای‌ قرآن ‌اشاراتی ‌کوتاه ‌و بلند به‌ وجوه‌ مختلف‌ حیات‌ حیوانات ‌آمده ‌است‌. این ‌مقاله ‌اهمیت‌ موضوع ‌حیوانات ‌در قرآن‌، پاره‌ای ‌از مسائل‌ کلامی ‌و فقهی‌ مربوط ‌به ‌حیوانات‌، وجوه ‌نمادین ‌در ذکر نام‌ برخی ‌از حیوانات‌، و در آخر، عناصر اصلی ‌حیوان‌شناسی ‌از منظر قرآن ‌را بررسی‌ می‌کند.

دایره‌المعارف قرآن (1)

دایره‌المعارف قرآن/ ویراستة الیور لیمَن، لندن و نیویورک، انتشارات راتلج، 2005. 771 ص. شابک: 0415326397

الیور لیمَن، متولد 1950 میلادی، استاد مطالعات فلسفی در دانشگاه کنتاکی (آمریکا) و متخصص در فلسفة اسلامی و فلسفة یهودی قرون میانه است. آثار وی در زمینة فلسفة اسلامی و فلسفة یهودی به بسیاری از زبان‌های جهان از جمله به فارسی ترجمه شده است. شناخته ‌شده‌ترین اثر او در ایران تاریخ فلسفة اسلامی (دو جلد، لندن، انتشارات راتلج، 1996 / افست تهران، مؤسسة فرهنگی آرایه، 1375 ش) است که آن را همراه با سید حسین نصر، سر ویراستاری کرده است. الیور لیمَن دو بار در سال‌های اخیر به دعوت «بنیاد حکمت صدرا» در کنفرانس‌های فلسفة اسلامی و ملاصدرا در تهران شرکت کرده است.

با این شهرت فراون در حوزة فلسفة یهودی و اسلامی، کم‌تر کسی انتظار سرویراستاری کتابی در حوزة قرآن پژوهی از وی داشت. با این همه، قریب پنج سال پیش انتشارات راتلج خبر از برنامه‌ریزی برای تدوین و انتشار دایره‌المعارفی یک جلدی دربارة قرآن به سرویراستاری الیور لیمَن داد و سرانجام این کتاب در ماه‌های پایانی سال 2005 میلادی در هفتصد و هفتاد و یک صفحه به بازار آمد.

بنا به طبیعت این گونه آثار، مخاطب اولیة این کتاب، خوانندگان انگلیسی زبان غربی‌اند. اما، مهم‌ترین تفاوت این اثر با دایره‌المعارف قرآن (ویراستة جین دَمِن مک اولیف، پنج جلد، لایدن، 2005 - 2001) در آن است که دایره‌المعارف قرآن لیمَن برای مخاطبان عام غربی نوشته شده است، اعم از آن که حوزة مورد علاقه‌شان اسلام‌شناسی باشد یا جامعه‌شناسی یا هنر و مانند آن. اما دایره‌المعارف قرآن مک اولیف تخصصی‌تر است و بیش‌تر به کار محققان اسلام‌شناسی یا دین پژوهی می‌آید. چنانچه در توضیحات ناشر در پشت جلد کتاب آمده است: «کار لیمَن حتی به درد آن دسته از افرادی می‌خورد که بدون معلومات قبلی در باب اسلام و قرآن، می‌خواهند راجع به قرآن، علوم، اصطلاحات، تاریخ، ادبیات و معارف آن چیزی بدانند. اما در این میان، برخی مقالات بلند آن برای محققان و اهل فن نیز سودمند است».

چهل و سه تن از محققان غربی و مسلمان در تألیف مقالات این دایره‌المعارف مشارکت داشته‌اند. از آن‌جا که هنوز نسخة کتاب به دستم نرسیده است، دربارة مدخل‌ها و ویژگی‌های جزئی مقالات آن چیزی نمی‌توانم بگویم. با این همه، با مروری بر سایت‌های برخی از قرآن‌پژوهان غربی تا اندازه‌ای دریافته‌ام چه مدخل‌هایی را چه کسانی تألیف کرده‌اند. برای مثال اَندرو ریپین (Andrew Rippin)، استاد اسلام‌شناسی و مطالعات قرآنی در دانشگاه ویکتوریا (کانادا)، مقالات «حرام»، «حلال»، «وسواس» و «قرآن در سیبرنتیک» را نوشته است. همچنین مقالات «تابوت، اسباط، اسرائیلیات، ذوالقرنین، جالوت، تبع، یأجوج، مأجوج» و بیش‌تر اَعلام و انبیای توراتی چون «آدم، ایوب، داوود،‌هارون، ابراهیم، ادریس، لوط، موسی، یوسف و یونس» را آقای برانون وِلِر (Brannon Wheeler) نوشته است که پیش از این، دو کتاب و چندین مقاله راجع به پیامبران در قرآن تألیف کرده بود.

کتاب در قالب دایره‌المعارفی کاملاً دقیق و فنّی طراحی شده است. هر مدخل یا اصطلاح تخصصی در جای خود به طور کامل تعریف شده و از سایر بخش‌ها استقلال یافته است. با این همه، نظام ارجاع متقاطع یا درون متنی (cross-reference) بر تمام مدخل‌های کتاب حاکم است. در انتهای کتاب نیز، کتاب‌شناسی گزیده‌ای از مهم‌ترین کتاب‌ها و مقالات در حوزة مطالعات قرآنی، همراه با نمایه‌ای تفصیلی از اَعلام، اماکن و موضوعات کتاب افزوده شده است.

(1) The Quran: An Encyclopedia، edited by Oliver Leaman، London: Routledge، 2005. 771pp. ISBN: 0415326397.

www.cqs.blogfa.com

دایره‌المعارف قرآن (1)

دایره‌المعارف قرآن/ ویراسته جین دَمِن مک‌اولیف، جلد پنجم، لایدن، انتشارات بریل، 2005. xxiii +576 ص. شابک: 9004123563.

جلد پنجم و آخرین مجلد از دایره‌المعارف قرآن (به سرویراستاری جین دَمِن مک اولیف، چاپ لایدن، انتشارات بریل) در آخرین روزهای سال میلادی 2005 منتشر شد. این جلد حاوی صد و بیست و پنج مقالة باقی مانده (از Si تا Z) از دایره‌المعارف می‌شود که در پانصد و هفتاد و شش صفحه انتشار یافته است.

نخستین جلد دایره‌المعارف قرآن در سال 2001 و پس از آن به ترتیب هرسال مجلدات بعدی تا پایان سال 2005 میلادی در حجمی قریب به 2800 صفحه انتشار یافت. ظاهراً ــ چنان‌که مسؤولات انتشارات بریل در لایدن (هلند) وعده داده‌اند ــ قرار است نمایه‌ای مشروح از تمامی مطالب این پنج جلد در سال میلادی 2006 انتشار یابد. سرویراستار این اثر خانم جین دَمن مک‌ اولیف، استاد مطالعات اسلامی در دانشگاه جُرج واشینگتن (آمریکا) است که چهار تن از قرآن‌پژوهان معروف جهان (به عنوان شورای علمی) و هفت تن دیگر (در نقش مشاوران اصلی)، وی را کمک داده‌اند.

در این اثر، که نخستین دانش‌نامة کامل قرآن به زبان انگلیسی به ‌شمار می‌آید، بیش از دویست تن از محققان مختلف اسلام ‌شناسی (از جمله برخی از استادان مسلمان از کشورهای اسلامی) قریب به هفتصد مقالة کوتاه و بلند در حوزه‌های مختلف مرتبط با قرآن تألیف کرده‌اند. نکتة اصلی در این میان آن است که تقریباً تمام این مقالات برای خوانندة غربی و آشنا با ادبیات قرآن‌پژوهی، در غرب نوشته شده است؛ بنابراین برخی از مقالات آن که گزارشی کوتاه از پاره‌ی اعلام یا مفاهیم قرآنی را به دست می‌دهند، برای ما مسلمانان، به‌جز ارائة شیوة صحیح مقاله‌نویسی در دایره‌المعارف، اطلاع مفیدی دربر ندارد.

از مهم‌ترین مقالات درج شده در جلد پنجم و آخر این دایره‌المعارف، می‌توان به عناوین زیر اشاره کرد:

(1)Encyclopadia of the Qur’an، edited by Jane Dammen McAuliffe، vol. 5: Si-Z، Leiden: E.J. Brill، 2005. xxiii+576pp. ISBN: 9004123563.

دایره‌المعارف مطالعات قرآنی

دایره‌المعارف مطالعات قرآنی/ ویراستة محمدرضی خان افریدی و محمد الیاس نواید، دهلی‌نو، انتشارات اَنمُل، 2006؛ 26 جلد، 10758 ص. شابک: 6ـ2771ـ161ـ81.

این اثر در بیست و شش جلد در ماه‌های آغازین سال 2006 میلادی از سوی انتشارات اَنمُل در هندوستان به بازار آمده است.

اطلاق نام دایره‌المعارف بر این اثر مسامحه است، زیرا شکل تدوین و تنسیق مطالب در آن ــ برخلاف تمام دایره‌المعارف‌های شناخته‌شده در دنیا ــ بر اساس مدخل‌هایی معین، و به ترتیب الفبایی نیست، بلکه در هر جلد مجموعه‌ای از مقالات غالباً با موضوع واحد گنجانده شده است. هر جلد حاوی یک مقدمه، پانزده تا سی مقاله، کتاب‌شناسی و فهرست منابع و یک نمایة پایانی است.

فهرستی گزیده از مجلدات بیست و شش گانة دایره‌المعارف مطالعات قرآنی به قرار زیر است:

دایره‌المعارف مطالعات قرآنی را به تعبیر دقیق نباید دایره‌المعارف دانست. تقریباً هیچ ‌یک از ویژگی‌های دایره‌المعارفی در آن وجود ندارد. عناوین مطالب بیشتر به فصول مختلف یک کتاب یا مقاله شبیه است. غیر از شیوة نامأنوس چینش مدخل‌ها، نظم منطقی و استواری در انتخاب مدخل‌ها و مقالات هم به چشم نمی‌خورد. مثلاً جلد بیست و یک ویژة موضوع اقتصاد در قرآن است، اما مباحث اقتصادی فراوانی در مجلدات دیگر از جمله در جلد شش، نه و سیزده آمده است. مثال دیگر موضوع ایمان است که در مجلدات متعدد از جمله یک، سه، یازده، دوازده و چهارده مقالاتی درباب آن آمده است. همچنین مقالات هر جلد از وحدت موضوعی برخوردار نیست. مثلاً در جلد نخست دربارة موضوعات پراکنده‌ای چون تدوین قرآن، سبک قرآن، مکارم اخلاق، مبادی ایمان، نماز، روزه و مانند آن آمده است.

بسیاری از مدخل‌ها و مقالات در جلد مربوط خود نیامده‌اند، بلکه در دیگر جاها و ذیل مبحثی بی‌ارتباط گنجانده شده‌اند. مثلاً اغلب مباحث مربوط به ازدواج، خانواده، روابط زن و مرد، رابطه با فرزندان و مانند آن در جلد هشتم آمده، اما موضوعی مانند چند همسری در جلد سیزدهم درج شده و مجدداً در جلد هفدهم مباحث مختلفی درباب ازدواج، طلاق، والدین، جایگاه زن، وظایف زن و موقعیت فرزندان آمده است.

تفصیل بی‌جهت، تکرارهای ملال‌آور و درازگویی به‌جای گزیده‌نویسی و کامل‌نویسی از دیگر ویژگی‌های این کتاب است. برخی از مباحث اصلاً قرآنی نیستند و با دایره‌المعارف قرآنی تناسب ندارند، به این معنا که خواننده یا پژوهشگر قرآنی در دانش‌نامة قرآنی به دنبال آن‌ها نمی‌گردد. از این میان، می‌توان به مقالاتی متعدد حقوقی و اجتماعی اشاره کرد که همگی از منظری کلی و در چارچوب دین اسلام نوشته شده‌اند. از همین رو، در این دایره‌المعارف، مقالات فراوانی با صبغة فقهی، حدیثی، علمی یا تاریخی می‌توان یافت که محتوای قرآنی و تفسیری آن ناچیز است.

دایره‌المعارف مطالعات قرآنی، با شگفتی تمام، بسیاری از مهم‌ترین مباحث قرآنی و تفسیری را نمی‌یابیم. به بسیاری از موضوعات علوم قرآنی چون اسباب نزول، مکی و مدنی، ناسخ و منسوخ، تاویل، محکم و متشابه، تاریخ قرآن، نظریة اعجاز، قرائات و قرّاء سبعه، اصلاً اشاره‌ای نشده است. در یک جمله، مشخصة اصلی این کتاب را باید مانند اغلب آثار اسلامی منتشره در هند، جنبة تبلیغی آن دانست. همچنان ‌که در ابتدای این نوشتار آوردم، این اثر را نباید دایره‌المعارف به معنای متداولش دانست، بلکه باید آن را مجموعه‌ای از نوشته‌های مرتبط با قرآن دانست. درواقع سرویراستاران این اثر، بیست و شش جلد کتاب دربارة قرآن ــ یا به تعبیر دقیق‌تر، دربارة اسلام ــ نوشته‌اند. بنابراین به‌تر است این کتاب را مجموعه مقالاتی دربارة جوانب اجتماعی و فقهی دین اسلام بدانیم.

(1) Encyclopaedia of Quranic Studies، edited by Maulana Mohammad Razi Khan Afridi and Mohammad Ilyas Navaid، New Delhi: Anmol Publications، 2006، 26 vols.، 10758 p. ISBN: 81-261-2771-6.